Atatürk’ün Kurduğu CHP 100 Yaşında!

Atatürk’ün Kurduğu CHP 100 Yaşında!

CHP’nin tüzüğü 9 Eylül 1923 tarihinde, CHP Meclis Grubu tarafından kabul edildi. İki gün sonra 11 Eylül 1923’te partinin genel başkanlığına Mustafa Kemal Atatürk seçildi.

Bu tarih dikkate alınırsa bugün CHP’nin kuruluşunun 96. yıl dönümüdür. 15 Ekim 1927’de Ankara’da toplanan CHP kurultayının açılış konuşmasını Genel Başkan Atatürk yaptı. Bu toplantının birinci değil, “ikinci kurultay” olduğunu, ilk kurultayın 4 Eylül 1919'da açılışı yapılan Sivas Kongresi olduğunun kabul edilmesini istedi. Bugün 9 Eylül 1919, CHP’nin kuruluşunun 100. yılıdır.

Ancak, CHP Genel Merkezi bugünü CHP’nin kuruluşunun 96. yıl dönümü olarak değerlendirmekte bu nedenle 96. yıl dönümü kutlaması yapmaktadır. Ancak bunun hatalı olduğunu, CHP’nin bugün 100. kuruluş yılını kutlaması gerektiğini ileri sürüyoruz. Çünkü CHP’nin kuruluşunun 100. yıl dönümü olduğunu, CHP’nin kurucusu ve ilk Genel Başkanı olan Atatürk söylüyor. Öyle ise, bu çelişkili durumu belgelere dayanarak ortaya koymalı ve çözümlemeliyiz.

EYLÜL 1923

Aslında, CHP’nin tüzüğü 9 Eylül 1923 tarihinde, TBMM, CHP Meclis Grubu tarafından kabul edildi. Aynı tarihte Ankara Valiliği’ne kuruluş dilekçesi verildi. Partinin o günkü adı “Cumhuriyet Halk Fıkrasıdır. İki gün sonra 11 Eylül 1923’te partinin genel Başkanlığına Mustafa Kemal seçildi. Bu tarih dikkate alınırsa, CHP Genel Merkezinin değerlendirmesi doğrudur ve CHP bugün kuruluşunun 96. yıl dönümüne ulaşmıştır. Ancak daha sonraki tarihsel gelişmeleri de izlememiz gerekiyor.

EKİM 1927 CHP’nin ilk kurultayı 15 Ekim 1927’de Ankara’da toplandı. Kurultayı açılış konuşmasında Genel Başkan Atatürk, bu toplantının birinci kurultay değil, “ikinci kurultay” olduğunu, ilk kurultayın 4 Eylül 1919’da açılışı yapılan Sivas Kongresi olduğunun kabul edilmesini istedi.

Atatürk bu konuşmasında açıkça ilk kurultayın Sivas Kongresi olduğunu söylüyordu. Bu konuşmasının tarihi arka planı ve yapısı şöyleydi: Sivas Kongresi öncesinde, Anadolu ve Trakya’da Milli Hakları ve Hukuku Koruma dernekleri kurulmuştu. Bu dernekler çoban ateşleri gibi Anadolu ve Trakya’da yayılmışlardı.

30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşmasından, 4 Eylül 1919’da açılan Sivas Kongresi’ne kadar Kars’tan Balıkesir'e, Erzurum’dan Alaşehir'e ve Nazilli’ye kadar 20 kongre toplanmıştı. Sonra doğuda Büyük Kars Kongresi, Trakya’da Edirne Kongresi, Erzurum Kongresi, Balıkesir Kongresi, Nazilli Kongresi, Alaşehir Kongresi Anadolu halkının hak ve hukuk istemelerinin temel yapılarını oluşturuyordu.

Sivas Kongresinde, bu çoban ateşleri birleştirildi ve “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adını aldı. Ulusallaşmanın ilk basamağı Sivas Kongresidir ve “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adını alır. Böylece Anadolu'da yanan çoban ateşleri de birleşerek “Meşrutiyet” ve “Hukuksallık” kazandı. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin kuruluş dilekçesi de 11 Eylül 1919’da Sivas Valiliği’ne verildi; bu dilekçenin altında da Mustafa Kemal’in İmzası vardı. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti CHP’nin anasıdır. Temel kaynağıdır .

Atatürk, Cumhuriyet Halk Fıkrasının 15 Ekim 1927 yılında toplanan ilk kurultayının aslında “ikinci kurultay” olduğunu işte bu gerekçelere dayanarak açıklamıştır.

MAYIS 1931 Bu konudaki ikinci belge, yine Atatürk tarafından ortaya konuluyor. Şöyle ki:CHP, 10-17 Mayıs 1931 tarihleri arasında 3. Büyük Kongresini yaptı. Atatürk, kurultay açış konuşmasında aynen şöyle diyor: “Birinci kongremiz bundan 12 yıl önce Sivas’ta bir mektep dershanesinde yapılmıştı.” Atatürk konuşmasına şöyle devam etmişti: “Bugün kurultayın işlerine başlamadan Sivas Kongresini hatırlatmaktan amacım, onun partimizce devrimimizin tarihi bir hatırası olarak unutulmamasında fayda gördüğümdendir. Konuşmanın bu bölümünü Atatürk’ün cümleleriyle aynen verelim: “Efendiler, Cumhuriyet Halk Fırkasının üçüncü büyük kongresini açıyorum.

Bu münasebetle, fırkamızın muhterem delegelerini saygıyla selamlarken, duyduğum sevinç ve saadetin büyük olduğunu heyecanla arz ederim.

ARKADAŞLAR; Birinci Genel Kongremiz, bundan on iki sene evvel, Sivas’ta bir mektep dershanesinde yapılmıştı. Oraya gelen delegeler, türlü takipler altında, birçok zorluklarla karşılaşmışlardı. Konuşmalarımız dahili ve harici düşmanlarımızın süngü ve idam tehditleri altında oluyordu.

Fakat Türk milletinin gerçek his ve emellerini temsil ettiğine inanan kongre kurulu, milli vazifesini yerine getirmek gereğini ve düşüncesini her şeyin üstünde tuttu. Takip etmekte bulunduğumuz prensiplerin ilk esaslarını tespit etti. Ondan sonra da feragatle ve azimle o esaslar üzerinde yürüdü. Başarılı oldu. Milli amaçlara tam iman ve onun gereklerine tereddütsüz bağlanmasının sonucu elbette başarıdır.

(ALKIŞLAR)

Bugünkü kongremizin işlerine başlarken, Sivas Genel Kongresini yad etmekten maksadım: Onun, fırkamızca inkılabımızı tarihi bir hatırası olarak, mahfuz (saklı) tutulmasında fayda gördüğümdendir. Millet için ve milletçe yapılan işlerin hatırası, her türlü hatıraların üstünde tutulmazsa, milli tarih kavramını kıymetini takdir etmek mümkün olamaz.”

ŞİMDİ, SORU AÇIKÇA ŞUDUR: CHP’yi kuran Atatürk, CHP’nin kuruluşunu 9 Eylül 1919 olduğunu 1927 ve 1931 kurultaylarında açıkça ilan etmiştir. Bu kurultayların tarih sırasına göre Sivas Kongresinin, "Birinci Kurultay, 1927 kurultayının İkinci Kurultay ve 1931 kurultayının Üçüncü Kurultay olduğunda açıkça belirtmiştir". Bu belgeler karşısında CHP Genel Merkezi, CHP’nin kurucusu, Atatürk’ün arzusuna ve kararına uymak zorundadır. CHP 100 yaşındadır. Ali Berham ŞAHBUDAK.